Nutralife

Main Area

de midzomer tuin

Posted on september 2nd, 2018

Het is dit jaar een zomer waar geen einde aan lijkt te komen. De zon schijnt nog volop, de warmste vakantie sinds lang, en dan verandert de boomgaard in de tuin van Eden. De zomer is teruggekeerd om te geven wat we het meeste nodig hebben: vitaminen die groeien in het fruit dat rijpt. En dat merken we aan alles wat we oogsten. De hele zomer was er overvloed in de tuin. De zomerzon rijpt de vruchten en zorgt voor subtiele aromastoffen die met de smaakpapillen versmelten. Hoe het fruitige aroma beschrijven van de talrijke geurstoffen die zich met suikers vermengen? Het lijkt of alles wat rijpt de smaak heeft van de zon: net iets fruitiger en frisser, zoeter en intenser dan anders. Organische zuren vallen ook op, omdat ze bijdragen aan de frisse smaak waar we maar niet genoeg van krijgen. Allerlei soorten geurstoffen is typerend voor producten van eigen kweek. Het massaproduct heeft er geen enkele van. Eenmaal je hun onweerstaanbare smaken hebt leren kennen, vergeet je ze nooit meer. De zwarte, blauwe, rode, gele kleuren van de volgroeide vruchten onthullen een hoop bio-actieve stoffen die zich in de kleur van elke rijpe vrucht aftekenen.

Het begint met kersen en rode bessen. De gelei van kersen en rode bessen op de boterham is bijzonder lekker dit jaar. Er bestaat geen snoepje zo zoet en tegelijk zo fruitig als een kers uit mijn boomgaard. De frambozen en aardbeien en zwarte bessen volgen al snel. Niets liever dan een framboos of een aardbei met een smaak zo verleidelijk als die ik in mijn bessentuin pluk. Daar hoef je geen suiker aan toe te voegen. Hun aroma ontwikkelt een ware explosie in de mond. Ik ken geen mens die ze kan weerstaan. En we hebben de bramen nog niet op of we zijn al bezig met de druiven te oogsten. Wist je dat hun proanthocyanidine een remedie tegen tanderosie is? Van dit fruit eet je eindeloos door tot je verzadigd bent. Het is het beste medicijn tegen ziekten. Hun salicylzuur is alvast een remedie tegen ontstekingen en koorts, ellaginezuur helpt schadelijke stoffen opruimen (nitrosaminen, polyaromatische koolwaterstoffen,…). Met dit fruit voelt je lichaam fitter aan dan ooit tevoren. Op dat moment besef je: van een tuin aanleggen met zo een diversiteit aan fruit krijg je nooit spijt.

En dan de groenten. De moestuin lijkt wel een mediterraanse tuin. De zoete paprika kleurt blinkend rood in de zon, terwijl er volop aubergines, courgettes en komkommers zijn. Ook de tomaten moeten we in de gaten houden, zo snel rijpen ze af. De overweldigend zoete smaak van buitentomaten, zoals in de zon gerijpte tomaten zijn, is een genot om te proeven. Van de tuin regelrecht op mijn bord: ik maak wat graag een tomatensaus met in de zon gerijpte vleestomaten. En tomatensoep, de lievelingskost van iedereen. Toch? Hier hoef je geen suiker aan toe te voegen, zoet als ze zijn. Als het zo is wat de zuiderlingen zeggen dat onze maaltijden smaak missen, dan komt dat niet van het zoutgemis, maar omdat ze aromatische kruiden ontberen. Niet in volle zomer. Met altijd maar meer jonge ontluikende malse blaadjes is de kruidentuin op z’n weelderigst, en elke keer we ze onze zomerse gerechten toevoegen, brengen ze onze gerechten tot leven. Er is basilicum genoeg om pesto mee te bereiden. En met aromatische kruiden bij de saus hoeven we niet met zout te compenseren wat ze aan smaak tekortkomt. Wonderlijk toch hoe makkelijk je met maar een paar ingrediënten de heerlijkste soepen en sauzen kunt maken. Ik trek sjalot en uien uit en hang ze aan een zuidermuur te drogen waar de zon de hele middag op schijnt. Ik doe dat voor de vitamine C erin, en meer nog voor de quercitine en kaempferol die de vrucht voor ons bewaart.

Iets anders dat volop groeit tegen een warme muur zijn perziken. Plant één perzikstruik tegen een zuidermuur op een binnenplaats, waar de zon de muur verwarmt, warmte die op de struik weerkaatst, en je oogst perziken met zo veel geurstoffen zoals alleen fruit onder een stralende zon kan produceren. We hebben al jaren niet meer zo veel perziken geoogst als dit jaar. Aan het eind van de zomer zijn we elk jaar opnieuw gewend aan een hoop appels en peren. Maar dit is wel de heerlijkste beloning. Niemand kan er af blijven. De aromatische smaak die aan exotisch fruit doet denken heeft mij niet verrast omdat ik de smaak ken, en het verbaast me niet dat de smaak de herinnering terugbrengt aan hoe het voelt zoiets heerlijks te proeven.  In de hete zomerdagen doen we allemaal hetzelfde: we laven onze dorst aan een vruchtensapje met de pure smaak van perzik, het soort drankje waar je verslaafd aan raakt.

Ongelooflijk toch wat je allemaal uit een tuin haalt.


De voedingstoffen

Posted on juni 9th, 2017

Hoe leven op aarde mogelijk is

Wat je eerst moet weten: fotosynthese

Voor hun leven op aarde zijn mensen, dieren en planten op elkaar aangewezen. Met de uitwisseling van maar enkele elementen – zuurstof, koolstofdioxide en water – is hun stofwisseling onlosmakelijk met elkaar verweven. Het begint met de fotosynthese. De fotosynthese vormt de basis van alle leven op aarde. Planten zijn pas levensvatbaar nadat ze konden kiemen met water dat ze uit een vruchtbare bodem halen. Dit is het begin van het leven van een plant. Als dan de eerste lentezon de grond opwarmt ontstaan scheuren in de grond, en begint een plantje zich in de grond af te tekenen. Zeker met magnesium en nitraat voeden de wortels zich om te kunnen groeien. Het plantje groeit naar het licht. Komt bij lange dagen warmte en een zachte regen, en het gekiemde zaadje heeft de kracht om uit zichzelf tot een plant uit te groeien.

In het bijzonder koolstofdioxide en water voeden hun levensverrichtingen. Met een precisie, die in hun DNA opgeslagen zit, bouwen planten uit anorganische koolstofdioxide (CO2) en uit water (H20) organische stoffen als suikers, vetten en eiwitten. In die voedzame stoffen en in alle andere organische stoffen die we nodig hebben om te leven is koolstof (C) het centrale element. Wat koolstof zo bijzonder maakt, is dat het lange ketens van koolstofatomen kan bouwen en kan binden met waterstof (H) en zuurstof (0) tot stabiele moleculen, precies zoals bij suikers, vetten en eiwitten. Met koolstof bouwen planten evengoed vitaminen en andere werkzame organische stoffen, die ze samen met de mineralen, vetten, eiwitten en suikers opslaan in hun wortels en zaden. Anders gezegd, planten die men natuurproducten noemt, barsten van de nutriënten. Dat mensen en dieren levenskracht putten uit planten, hebben ze te danken aan de voedingstoffen die planten voortbrengen. Ze zijn de meest ideale voedingsbron in de voedselketen om de stofwisseling optimaal te laten functioneren, alleen al omdat ze de aanvallen van buitenaf op ons lichaam helpen tegenhouden, en zo het gevaar van ziekte afwenden.

Koolstof doorloopt een kringloop: denk maar aan de koolstof in dode planten die als fossiele brandstof (gas, steenkool) wordt hergebruikt. Zoals koolstofdioxide een afbraakproduct is dat in de lucht opgaat bij de verbranding van fossiele brandstoffen, en bij het uitademen door mens en dier volgend op de energieproductie, zo dient koolstofdioxide als bouwstof voor de fotosynthese. De zuurstof die bij de fotosynthese vrijkomt, wordt door de planten aan de lucht afgestaan. Aldus zorgen de vele planten op aarde en in zee voor een zuurstofrijke omgeving. Uitgerekend zuurstof hebben mensen en dieren nodig. Zuurstof, die onze longen inademen, is een onmisbare schakel in het complexe mechanisme dat onze stofwisseling heet. Zuurstof geeft als het ware de kracht om de spieren te laten samentrekken, om te groeien, om oude cellen door nieuwe cellen te vervangen.

Alles in de natuur streeft naar evenwicht: pas als de aarde meer planten voortbrengt, kan de uitwisseling van zuurstof en koolstofdioxide bij planten, mensen en dieren blijven doorgaan zolang de bevolking er toeneemt. Het komt voor dat tijdens reacties met zuurstof onstabiele verbindingen ontstaan. Onstabiele verbindingen brengen het leven van planten, mensen en dieren in gevaar, waaraan ziekten toegeschreven worden (lees vrije radicalen). Mensen zijn planten- en diereneters. Uit planten en dieren halen we voedingstoffen, die men als micro- en macronutriënten onderscheidt. Tijdens de stofwisseling veranderen voedingstoffen in lichaamseigen stoffen, tijdens een proces van katabolisme en daaropvolgend een proces van anabolisme. Pas dan kunnen onze cellen de voedingstoffen als brandstoffen, bouwstoffen of beschermende stoffen benutten.

Het belang van de macronutriënten

De macronutriënten zijn koolhydraten, vetten en eiwitten.

Koolhydraten, vetten en eiwitten zijn brandstoffen, die inzetbaar zijn voor de energieproductie bij de mens. Dat geldt voor vet (glycerol en vetzuren), voor koolhydraten (glucose, fructose, galactose), en voor eiwitten (de aminozuren). Er komt behoorlijk veel energie vrij terwijl onze stofwisseling de brandstoffen, met behulp van zuurstof, omzet. Die energie dient voor een deel om ons warm te houden, en voor een ander deel om prestaties te leveren – om de spieren te bewegen, voor de hersenactiviteit – en voor de opbouw of de vernieuwing van lichaamsweefsel. Dankzij de warmte die vrijkomt blijft de lichaamstemperatuur op 36,7˚C. Bij koorts stijgt de temperatuur. Het geeft aan dat je een infectie hebt opgelopen. De eenheid van warmte wordt uitgedrukt in calorieën of in joule.

Verteerbare koolhydraten zijn de ideale brandstoffen voor onze stofwisseling: ze voorzien onze cellen snel van energie, en anders dan de vetten leveren koolhydraten amper energie (1 gram koolhydraten produceert 4 kcal). Met verteerbare koolhydraten bedoelen we suiker en zetmeel. Door suiker verkrijgen voedingsmiddelen een zoete smaak, terwijl zetmeel de vertering vertraagt, of bindkracht aan gerechten verleent. Ze beschrijven vezels als onverteerbare koolhydraten. Zij zijn opgebouwd uit lange, vaak vertakte suikerketens. Natuurproducten hebben de meeste vezels van alle voedingsmiddelen, en daardoor zijn onbewerkte natuurproducten onze garantie tegen welvaartsziekten. Vezels halen in ons een aantal beschermende eigenschappen naar boven net omdat ze niet verteerbaar zijn. De energie die uit vezels wordt vrijgemaakt, is verwaarloosbaar: 0 tot 2 kcal/g vezels.

Vet vormt onze isolatie, die ons tegen koude beschermt. Onze vetlaag zorgt voor een onbeperkte brandstoftoevoer. Een kleine hoeveelheid vetrijk voedsel levert veel energie (men zegt dat vet energie-dense is): uit amper 1 gram vet halen we 9 kcal energie. Toch zijn gezonde vetten onmisbaar. Als bouwstenen van onze celwanden, bijvoorbeeld. En niet het minst omdat gezonde vetten onze weerstand verbeteren, en ons voor ontstekingen behoeden. Gezonde vetten moeten bovendien de in vet oplosbare vitaminen leveren.

Eiwitten zitten zowel in dierlijke als in plantaardige levensmiddelen, al kan onze stofwisseling het dierlijk eiwit, dat alle essentiële aminozuren in een grote hoeveelheid levert, optimaal benutten (ze hebben een hoge biologische waarde). Net als koolhydraten levert 1 gram eiwit 4 kcal energie. Toch moet je geen eiwitten nuttigen om de energie die ze leveren. Eiwitten heb je nodig voor hun opbouwende (of anabole) functie. Onophoudelijk vernieuwen en herstellen eiwitten al onze cellen. Onze organen en andere weefsels – spieren, huid, gebit, bloed, nagels, haar, beenderen, kraakbeen, celmembranen – zijn uit cellen gegroeid; cellen zijn opgebouwd uit eiwitten. Eiwitten zijn zo onmisbaar omdat al onze cellen uit talloze eiwitcombinaties bestaan. Eiwitten bepalen, langs onze genen, de kleur van onze ogen, onze bloedgroep, erfelijke ziekten,… Zulke informatie zit verankerd in ons DNA, dat uniek is voor elke mens. Het hemoglobine eiwit is een transporteiwit. Het brengt zuurstof vanuit de longen naar onze energieverbruikende cellen waar zuurstof vereist is voor de verbranding van de macronutriënten. Andere transporteiwitten vervoeren vetstoffen, cholesterol, in vet oplosbare vitaminen, sommige mineralen (ijzer, zink, koper), en geslachtshormonen.

Het belang van de micronutriënten

De micronutriënten door alle natuurproducten voortgebracht zijn vitaminen en mineralen, waarbij we ook de spoorelementen rekenen, én water.

Ze vertonen een veelvoud aan gezonde kenmerken, en dat is typisch voor alle micronutriënten die je in natuurproducten aantreft. Geen enkele voedingstof die in de stofwisseling meetelt mag ontbreken, vitaminen voorop. Vaak zijn vitaminen, en ook mineralen cofactoren: ze helpen bij de afbraak van de macronutriënten (katabolisme), en bij de omzetting tot lichaamseigen stoffen (anabolisme). Toch leveren ze zelf geen energie. Vast staat dat ze ons, net als vezels, tegen ziekten beschermen (ze beschrijven micronutriënten als beschermende stoffen). Ondanks de lage hoeveelheid die we ervan nodig hebben om de levensprocessen te laten plaatsvinden, kan je niet genoeg natuurproducten eten, want we kunnen alleen overleven als de micronutriënten in de drie hoofdmaaltijden verspreid zitten.

Ook water is van levensbelang, als transportmiddel bijvoorbeeld, dat alle voedingstoffen in de cellen brengt. Water dient ook om afvalstoffen af te voeren (water heeft een zuiverende functie). Water, met de mineralen natrium en kalium, voorkomen dat ons lichaam helemaal uitdroogt. Water is zo onmisbaar omdat de stofwisselingsprocessen alleen in aanwezigheid van vocht kunnen plaatsvinden. Ons lichaam bestaat voor zestig procent uit water, onze hersenen voor tachtig procent. Dagelijks gaat een deel van dat vocht verloren. We moeten het vochtverlies opnieuw aanvullen om niet te verschrompelen. Je kan je dorst het best laven aan water, dus daarvan drink je iedere dag een tot anderhalve liter. Daarbuiten helpen natuurproducten ons nog minstens een extra liter vocht op te nemen. Onder de natuurproducten zijn groenten en fruit de vochtleveranciers bij uitstek.

Het is mogelijk een zogenoemde optimale stofwisseling te bereiken, zolang we gevarieerd en volwaardig eten waarbij alle voedingstoffen voorhanden zijn om de stofwisselingsprocessen dusdanig te laten verlopen dat ze ons tegen ziekte beschermen. Dat kan omdat natuurproducten zijn opgebouwd uit een uniek mengsel van micro- en macronutriënten, elk met een eigen beschermende werking. Het zijn natuurproducten, van al de etenswaren, die voor basisvoedsel moeten doorgaan, een leven lang. Want gezond leven, dat moet je onderhouden. Voor een optimale stofwisseling is ook de hoeveelheid voedingstoffen van belang. Met hoeveel brandstoffen we onze stofwisseling dienen te voeden, hangt af van de basale stofwisseling, maar meer nog van hoeveel we bewegen: we moeten de brandstoffen die we uit ons voedsel halen zien kwijt te raken, door arbeid, of door sport. Anders krijg je overgewicht, dat weet iedereen. Dan is het niet ondenkbaar dat de hoeveelheid essentiële voedingstoffen voor iedereen verschillend is. Je moet weten dat ons metabolisme minder goed gaat werken door foute eetgewoonten bijvoorbeeld, en door stress, dat lang geen modewoord meer is. Leeftijd, onze fysieke toestand, onze leefwijze, de individuele stofwisseling en erfelijke eigenschappen spelen een rol. Als we de voedingswaarde van ons voedsel in calorieën of in joule uitdrukken, wordt het mogelijk om de energiebehoefte van elk individu te berekenen.

Ik zeg dat onvervalste levensblijheid het leven verlengt, terwijl stress gaat lopen met onze vitaminen. Kortom, van natuurproducten, bewegen én levensblijheid weten we dat ze de pijlers zijn waarop onze gezondheid steunt, dat terwijl overdaad en stress de wortels zijn van de welvaartsziekten van vandaag.

Besluit

Basisvoedsel waartoe plantaardige en dierlijke natuurproducten behoren moet ons de micro- en macronutriënten leveren. Uit de macronutriënten halen we energie. Fitheid hangt samen met ons energieverbruik. Alleen met de nutriënten water, vezels, vitaminen en mineralen kunnen we ons tegen welvaartsziekten beschermen.

SCAL